NBP: Niska rentowność polskich banków, zwłaszcza mniejszych, może rodzić wyzwania

Niska rentowność polskich banków, zwłaszcza mniejszych instytucji, może rodzić wyzwania – podano w raporcie NBP o stabilności systemu finansowego.

„Niska rentowność polskich banków, zwłaszcza mniejszych instytucji, może rodzić wyzwania. Rentowność polskich banków nadal kształtuje się powyżej średniej w UE, jednak w ostatnich latach znacznie spadła i pozostaje poniżej szacowanego kosztu pozyskania kapitału na rynku, pomimo działań dostosowawczych banków. W takiej sytuacji wyzwaniami dla banków w przyszłości mogą być zdolność do podnoszenia kapitału, spełnienie wymogu MREL, a także finansowanie własnego rozwoju. To ostatnie będzie w długim okresie szczególnie ważne w kontekście konkurencji ze strony podmiotów fintech, w tym działających transgranicznie” – napisano w raporcie.

„Rentowności kapitału są szczególnie niskie w średnich i mniejszych bankach, co zwiększa ich podatność na szoki i ogranicza zdolności do absorpcji strat oraz odbudowy kapitału w przyszłości. W sytuacji negatywnych szoków, poprzez mechanizm finansowania wypłat depozytów gwarantowanych lub przymusowej restrukturyzacji, taka sytuacja rodzi ryzyko zwiększonych obciążeń całego sektora bankowego i dalszej presji na jego rentowność” – dodał NBP.

Banki powinny uważnie monitorować ryzyko związane z portfelem kredytów konsumpcyjnych

„Banki powinny szczegółowo analizować i weryfikować cel zaciągania
tych kredytów. Przy długim terminie zapadalności kredytu
prawdopodobieństwa zmian stóp procentowych i dochodów kredytobiorcy są
większe, dlatego banki powinny ostrożniej podchodzić do oceny zdolności
kredytowej w takich przypadkach” – napisano w raporcie.

NBP rekomenduje, aby banki kontynuowały ostrożną politykę w zakresie kredytowania zakupu nieruchomości.

„Jest to istotne w kontekście coraz wyższej aktywności na rynku
nieruchomości mieszkaniowych. Banki powinny wymagać, aby kredytobiorcy
dysponowali odpowiednimi buforami dochodowymi, umożliwiającymi spłatę
kredytów nawet przy istotnie wyższych niż obecnie stopach procentowych,
niezależnie od formuły oprocentowania kredytu i wartości jego
zabezpieczenia” – napisano.

NBP pisze, że z uwagi na to, iż portfel walutowych kredytów
mieszkaniowych nie tworzy ryzyka systemowego, ewentualna
restrukturyzacja tych kredytów powinna przebiegać w drodze dobrowolnych
porozumień między bankami a klientami.

„Rozwiązania ustawowe zakładające odgórną ingerencję w umowy
kredytowe, jak np. przymusowe przewalutowanie kredytów po kursie
odbiegającym od bieżącego, mogłyby stwarzać istotne ryzyko dla
stabilności finansowej, ograniczać skłonność kredytobiorców do
zawierania dobrowolnych porozumień oraz negatywnie wpływać na koszty
finansowania działalności bankowej” – napisano.

NBP pisze, że banki powinny systematycznie dążyć do spełnienia wymogu
MREL, a pasywa służące jego spełnieniu powinny być odpowiednio
zdywersyfikowane.

„Stopniowa realizacja tego obowiązku będzie sprzyjać wykonalności
planów przymusowej restrukturyzacji, a także pozwoli na uniknięcie
efektu kumulacji (cliff effect) tuż przed datą graniczną wyznaczoną na
2023 r. Z punktu widzenia efektywności procesu przymusowej
restrukturyzacji, w tym ograniczenia kosztów i ryzyka dla deponentów,
zasadny jest odpowiedni udział instrumentów dłużnych (zobowiązań
kwalifikowanych) w bilansach banków” – napisano.

Ponadto NBP postuluje przeniesienie nadzoru nad rynkiem finansowym w struktury banku centralnego.

„W kontekście rosnącej roli sektora rządowego w systemie finansowym
pożądane jest ograniczenie ryzyka, którego źródłem może być rozbieżność
celów pomiędzy funkcjami nadzorczą i właścicielską, przez wyraźne
rozdzielenie tych funkcji. Służyć temu mogłaby reintegracja nadzoru nad
rynkiem finansowym ze strukturami NBP. Pozwalałoby to na zapewnienie
nadzorowi niezależności, która została konstytucyjnie i traktatowo
zagwarantowana bankowi centralnemu. Zmiana taka byłaby zgodna ze
światowymi tendencjami polegającymi na umiejscowieniu nadzoru
mikroostrożnościowego w banku centralnym” – napisano.

Ryzyko wystąpienia nadmiernego wzrostu kredytu jest niskie

Prognozy makroekonomiczne oraz uwarunkowania strukturalne wskazują,
że ryzyko wystąpienia nadmiernego wzrostu kredytu ogółem jest niskie –
podano w raporcie NBP o stabilności systemu finansowego.

„Oczekiwane
spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego i jego późniejsza stabilizacja
w horyzoncie do 2021 r. powinno wpływać na ograniczenie popytu na
kredyt. Z badań ankietowych przedsiębiorstw wynika, że obniża się
zarówno odsetek przedsiębiorstw, które korzystają z kredytów, jak i
tych, które zamierzają ubiegać się o kredyt, i trudno wskazać
przesłanki, które w średnim terminie mogłyby wpłynąć na zmianę tych
tendencji” – napisano.

„Ponadto, perspektywy dla akcji kredytowej w dalszym ciągu pozostają
obciążone niepewnością co do ostatecznego kształtu niektórych
postulowanych rozwiązań ustawowych dotyczących walutowych kredytów
mieszkaniowych” – dodał NBP.

System finansowy Polski pozostaje zrównoważony

System finansowy Polski pozostaje zrównoważony, a ryzyko systemowe
utrzymuje się na niskim poziomie – czytamy w opublikowanym w
poniedziałek raporcie Narodowego Banku Polskiego o stabilności systemu
finansowego.

Jak podał bank centralny, tempo wzrostu kredytu i poziom zadłużenia w relacji do PKB pozostają umiarkowane.

„Sektor bankowy charakteryzuje się dobrym wyposażeniem w kapitał –
łączny współczynnik kapitałowy przekracza 18 proc. i towarzyszy mu niski
poziom dźwigni finansowej. Jednocześnie jakość portfela kredytowego
pozostaje dobra – udział należności z utratą wartości utrzymuje się
poniżej 7 proc. Zdecydowana większość banków z nadwyżką spełnia normy
płynności krótko- i długoterminowej” – napisano.

NBP wskazał, że niektóre procesy i zjawiska mogą stanowić wyzwanie
dla stabilności systemu finansowego. Chodzi głównie o tempo dostosowań
stawek referencyjnych WIBOR i WIBID do wymogów rozporządzenia
obowiązującego w krajach członkowskich UE, niską rentowność części
(głównie średnich i mniejszych) banków, a także rosnący udział
wysokokwotowych kredytów konsumpcyjnych o długich terminach
zapadalności. W tym kontekście wymieniono też kredyty mieszkaniowe
udzielone w warunkach niskich stóp procentowych i zwiększonej dynamiki
cen na rynku nieruchomości, niską efektywność i niedostateczny poziom
integracji banków spółdzielczych, a także zwiększoną rolę sektora
rządowego jako właściciela dużej części sektora finansowego (w tym
przede wszystkim bankowego) i jednocześnie jego nadzorcy i dłużnika
(poprzez portfel obligacji skarbowych).

„Zagrożenia dla stabilności krajowego systemu finansowego mają nadal
głównie charakter zewnętrzny. Utrzymująca się niepewność w otoczeniu
gospodarczym Polski wskazuje na możliwość wystąpienia negatywnych
szoków, mogących dodatkowo spowolnić wzrost gospodarczy w Polsce.
Bezpośrednia ekspozycja polskiego systemu bankowego na zagranicę jest
ograniczona, jednak dynamika gospodarki Polski jest w istotnym stopniu
uwarunkowana koniunkturą w UE, a dodatkowo duże znaczenie ma
finansowanie zagraniczne sektorów rządowego, przedsiębiorstw oraz
bankowego” – podano.

„Gdyby gospodarka globalna i system finansowy doświadczyły szoków, to
miałoby to również wpływ na polski rynek. Wyniki testów warunków
skrajnych wskazują jednak, że banki w Polsce – dzięki konsekwentnej
akumulacji kapitału – pozostają stosunkowo odporne. Tylko mała grupa
banków zanotowałaby niewielkie niedobory kapitału w stosunku do wymogów
kapitałowych w filarach I i II. Pozostałe banki nadal byłyby wypłacalne i
mogłyby nadal finansować gospodarkę” – dodano.

Jest wskazane, by GPW Benchmark złożył do KNF wniosek ws. stawek dostosowanych do BMR do końca ‘19

„Z uwagi na znaczenie stawek referencyjnych WIBOR dla stabilności
systemu finansowego w Polsce oraz ścisły związek między indeksami WIBOR i
WIBID wskazane jest, aby GPW Benchmark SA zakończyła prace nad nową
metodyką wyznaczania tych stawek i złożyła do KNF wniosek o zezwolenie
na administrowanie nimi jeszcze przed końcem 2019 r., co byłoby spójne z
oczekiwaniami organu nadzoru i zadeklarowanym przez spółkę
harmonogramem” – napisano.

„Zakłada on przeprowadzenie, wzorem innych administratorów wskaźników
typu IBOR, szerokich konsultacji ze wszystkimi interesariuszami stawek
WIBOR i WIBID oraz złożenie do końca 2019 r. wniosku o zezwolenie na
administrowanie tymi wskaźnikami, co byłoby spójne z oczekiwaniami
organu nadzoru” – napisano.

W podsumowaniu raportu na stronie internetowej NBP ocenił, że tempo
dostosowań stawek referencyjnych WIBOR i WIBID do wymogów rozporządzenia
obowiązującego w krajach członkowskich UE może stanowić wyzwanie dla
stabilności systemu finansowego Polski.

NBP przypomniał w poniedziałkowym raporcie, że w wydanym 28 marca
2019 r. komunikacie UKNF wskazał, iż „kierując się dbałością o
stabilność finansową i zachowanie pewności obrotu na polskim rynku
finansowym oczekuje zakończenia dostosowania do wymogów BMR procesów
wyznaczania wszystkich wskaźników referencyjnych opracowywanych przez
spółki z GK GPW (w tym WIBOR) oraz złożenia odpowiednich wniosków o
udzielenie zezwolenia na prowadzenie działalności jako administrator
jeszcze w 2019 r.”.

GPW Benchmark SA w odpowiedzi potwierdziła, że zgodnie z
harmonogramem prowadzonych prac zamierza złożyć stosowny wniosek do KNF
przed końcem 2019 r.

„Skuteczna realizacja tej zapowiedzi istotnie ograniczyłaby ryzyko
nieterminowego dostosowania stawek WIBOR i WIBID do wymogów
rozporządzenia BMR” – ocenił NBP.

Zdaniem banku centralnego, skuteczna reforma stawek referencyjnych
WIBOR i WIBID zależy również w dużym stopniu od zaangażowania banków
krajowych, zwłaszcza uczestników fixingu tych wskaźników.

„Interesariusze krajowego rynku finansowego powinni zintensyfikować
działania mające na celu wypracowanie alternatywnych wskaźników rynku
pieniężnego, w tym przybliżających stopę wolną od ryzyka. Potrzeba ta
wynika m.in. z wymogów zawartych w art. 28 ust. 2 rozporządzenia BMR.
Stworzenie alternatywnych wskaźników krajowego rynku pieniężnego
ograniczałoby ryzyko braku ciągłości umów finansowych i instrumentów
finansowych, w których obecnie wykorzystywane są stawki referencyjne
WIBOR i WIBID” – napisano.

W II kw. 2019 r. uzgodniono nowe brzmienie przepisów niektórych
zapisów rozporządzenia BMR, zgodnie z którymi okres przejściowy na
dostosowanie kluczowych wskaźników referencyjnych do wymogów tej
regulacji został wydłużony do 31 grudnia 2021 r. 26 marca 2019 r. WIBOR,
na mocy rozporządzenia wykonawczego KE, został wpisany na listę
kluczowych wskaźników referencyjnych. Oprócz WIBORu do wskaźników
kluczowych w rozumieniu rozporządzenia BMR należą: EURIBOR, EONIA, LIBOR
i STIBOR.

Jak wskazał NBP, oddala to możliwość materializacji opisanego ryzyka
związanego z niedostosowaniem stawek WIBOR do wymogów rozporządzenia
BMR.

Jednocześnie bank wskazał, iż „Stawka WIBID nie jest kluczowym
wskaźnikiem referencyjnym, dlatego okres przejściowy dla tego wskaźnika
(obowiązujący GPW Benchmark S.A. i jego użytkowników) kończy się 1
stycznia 2020 r.”

26 marca weszło w życie rozporządzenie wykonawcze KE, na mocy którego
wskaźnik Warsaw Interbank Offered Rate (WIBOR) został wpisany do wykazu
kluczowych wskaźników referencyjnych, o którym mowa w art. 20 ust. 1
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8
czerwca 2016 r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki
referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do
pomiaru wyników funduszy inwestycyjnych (rozporządzenie BMR)

GPW Benchmark (100 proc. udziałów w spółce posiada GPW) jest
organizatorem fixingu, na którym ustalane są stawki WIBOR i WIBID. Firma
jest odpowiedzialna za opracowanie nowego WIBORu/WIBIDu, zgodnego z
rozporządzeniem BMR, opartego przede wszystkim o transakcje rynkowe.
Obecnie WIBOR/WIBID wyliczane są na podstawie deklaracji banków. Nowa
metodologia wyliczania stawek musi zyskać akceptację Komisji Nadzoru
Finansowego.

Nowe regulacje mają na celu ochronę przed manipulacją poziomem
wskaźników, w związku z doświadczeniami m.in. ze stawką LIBOR oraz
wzmocnienie wiarygodności stawek rynku pieniężnego. Zgodnie z BMR w
metodologii wyznaczania nowych stawek w pierwszej kolejności należy brać
pod uwagę wartość faktycznych transakcji na rynku, a dopiero później – w
przypadku ich braku – wartość kwotowań (tzw. metoda kaskadowa).

Kwestia dostosowania wskaźników referencyjnych krajowego rynku
pieniężnego do wymogów rozporządzenia BMR w grudniu 2018 r. została
zidentyfikowana przez Komitet Stabilności Finansowej (KSF) jako źródło
ryzyka systemowego. W marcu KSF-M podtrzymał swoje wcześniejsze
stanowisko (Komitet zbiera się raz na kwartał).

Analiza przeprowadzona w najnowszej edycji raportu NBP opiera się na danych dostępnych do dnia 31 marca 2019 r. (cut-off date). Raport został przyjęty przez Zarząd Narodowego Banku Polskiego na posiedzeniu w dniu 30 maja 2019 r.

pel/ ana/ map/ amac/ epo/