fot. ASkwarczynski \/ Shutterstock3 pa\u017adziernika 2019 r. Trybuna\u0142 Sprawiedliwo\u015bci UE
\nwypowiedzia\u0142 si\u0119 w sprawie kredytu pa\u0144stwa Dziubak. Rok p\u00f3\u017aniej wida\u0107 efekty \u2013
\nro\u015bnie liczba spraw, a kredytobiorcy cz\u0119\u015bciej zyskuj\u0105 przewag\u0119 w s\u0105dach. Wci\u0105\u017c jednak
\ntrudno m\u00f3wi\u0107 o ujednoliceniu orzecznictwa.
\nZesz\u0142oroczny wyrok
\nTSUE dotycz\u0105cy kredytu indeksowanego we franku szwajcarskim mia\u0142 nie tylko
\npraktyczne znaczenie, ale tak\u017ce wymiar symboliczny. O losach kredytu pa\u0144stwa
\nDziubak\u00f3w dyskutowano w mediach, przypomnia\u0142 on wielu biernym do tej pory
\nkredytobiorcom, \u017ce znajduj\u0105 si\u0119 podobnej sytuacji. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zdecydowa\u0142a si\u0119
\nw\u00f3wczas podj\u0105\u0107 jakie\u015b kroki, chocia\u017cby rozezna\u0107 si\u0119 w mo\u017cliwo\u015bciach dzia\u0142ania. Sta\u0142
\nsi\u0119 \u201eiskr\u0105\u201d, co potwierdzi\u0142y wyniki
\nbadania, jakie Bankier.pl przeprowadzi\u0142 w lutym 2020 r.
\nWyrok TSUE wyznacza tak\u017ce umown\u0105 granic\u0119 pomi\u0119dzy czasami,
\ngdy na starcie z bankiem w s\u0105dzie decydowali si\u0119 nieliczni, najbardziej
\nzdeterminowani kredytobiorcy, a epok\u0105 \u201eprzemys\u0142u frankowego\u201d \u2013 wej\u015bcia na scen\u0119
\ndu\u017cych kancelarii i masowego marketingu. Efekty wida\u0107 chocia\u017cby w raportach
\nbank\u00f3w, kt\u00f3re odnotowa\u0142y 65-procentowy
\nwzrost liczby spraw \u201efrankowych\u201d w pierwszym p\u00f3\u0142roczu 2020 r.
\nZ danych zebranych przez sp\u00f3\u0142k\u0119 Votum wynika, \u017ce w
\norzeczeniach wydanych w obu instancjach do sierpnia 2020 r. zdecydowan\u0105
\nprzewag\u0119 (86 proc.) maj\u0105 rozstrzygni\u0119cia korzystne dla kredytobiorc\u00f3w. Wci\u0105\u017c
\njednak trudno m\u00f3wi\u0107 o ujednoliceniu orzecznictwa. S\u0105dy decyduj\u0105 si\u0119 na
\nwydawanie orzecze\u0144, kt\u00f3re stwierdzaj\u0105 zar\u00f3wno niewa\u017cno\u015b\u0107 um\u00f3w kredytowych, jak
\ni tzw. odfrankowienie, czyli pozostawiaj\u0105 umowy w mocy bez mechanizmu
\npowi\u0105zania ich z walut\u0105 obc\u0105.
\nWyrok TSUE nie rozstrzygn\u0105\u0142 wszystkich w\u0105tpliwo\u015bci \u2013 wskazywali\u015bmy
\nna \u0142amach Bankier.pl wkr\u00f3tce po publikacji orzeczenia. Rocznica jest okazj\u0105,
\n\u017ceby powr\u00f3ci\u0107 do tej listy, zw\u0142aszcza \u017ce w sprawie wi\u0119kszo\u015bci w\u0105tpliwo\u015bci
\nnadal dyskutowanych przez specjalist\u00f3w wypowiedzia\u0142a si\u0119 ostatnio instytucja,
\nkt\u00f3ra systematycznie anga\u017cuje si\u0119 w sprawy indywidualnych konsument\u00f3w.
\nRzecznik Finansowy o kredytach frankowych
\nAnalizy aktualnych w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105cych \u201efrankowych\u201d
\nrozstrzygni\u0119\u0107 zapadaj\u0105cych w s\u0105dach podj\u0105\u0142 si\u0119 w ostatnich dniach Rzecznik
\nFinansowy. W dokumencie
\nom\u00f3wiono wiele w\u0105tk\u00f3w, wyra\u017anie podkre\u015blaj\u0105c stanowisko instytucji w ka\u017cdym
\nprzypadku.
\nPo pierwsze, Rzecznik wskazuje na niedopuszczalno\u015b\u0107 uzupe\u0142niania
\n\u201eluk\u201d w umowie kredytowej, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 w momencie uznania pewnych jej
\npostanowie\u0144 za niedozwolone. W szczeg\u00f3lno\u015bci wymieniono tu praktyk\u0119,
\npojawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 w niekt\u00f3rych wyrokach, zast\u0119powania klauzuli przeliczeniowej
\nodwo\u0142aniem do kursu \u015bredniego waluty og\u0142aszanego przez NBP. \u201eNale\u017cy podkre\u015bli\u0107,
\n\u017ce w miejsce niedozwolonych klauzul indeksacyjnych w umowie kredytu nie mog\u0105
\nby\u0107 stosowane inne normy dotycz\u0105ce indeksacji, poniewa\u017c w polskim prawie, w tym
\nw kodeksie cywilnym, nie zosta\u0142y one uregulowane. Zmiana tego stanu prawnego
\nwymaga zatem ewentualnego podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 legislacyjnych przez ustawodawc\u0119\u201d \u2013
\nwskazano w analizie.
\nPo drugie, podkre\u015blono, \u017ce uznanie danych postanowie\u0144 umowy
\nfrankowej za niedozwolone postanowienia umowne oznacza\u0107 mo\u017ce, \u017ce:<\/p>\n
umowa zawarta mi\u0119dzy przedsi\u0119biorc\u0105 a
\nkonsumentem \u201ew pozosta\u0142ej cz\u0119\u015bci\u201d b\u0119dzie nadal obowi\u0105zywa\u0142a strony, o ile jest
\nto obiektywnie mo\u017cliwe po wy\u0142\u0105czeniu z niej nieuczciwych warunk\u00f3w;
\nalbo umowa mo\u017ce zosta\u0107 uznana za niewa\u017cn\u0105, je\u015bli
\ntakie rozwi\u0105zanie zapewni lepsz\u0105 ochron\u0119 konsumenta, a o uznanie umowy za
\nniewa\u017cn\u0105 wnosi sam konsument.<\/p>\n
Rzecznik Finansowy stoi zatem na stanowisku, \u017ce mo\u017cliwe
\ns\u0105 co najmniej dwa korzystne dla konsumenta rozstrzygni\u0119cia. Wyb\u00f3r jest
\nuzale\u017cniony zar\u00f3wno od oceny sformu\u0142owanej przez s\u0105d, jak i woli kredytobiorcy.
\nPogl\u0105dy Rzecznika Finansowego w wymienionych kwestiach w
\ndu\u017cej mierze podzielaj\u0105 s\u0105dy. Znajduje to odbicie w wyrokach zapadaj\u0105cych
\nobecnie na s\u0105dowych salach. Dla kredytobiorc\u00f3w decyduj\u0105cych si\u0119 na starcie z
\nbankiem istotne s\u0105 jednak tak\u017ce pytania o to \u201eco dalej?\u201d, po korzystnym, przyjmijmy,
\nrozstrzygni\u0119ciu.
\nCzy bank mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 wynagrodzenia za korzystanie z kapita\u0142u
\npo uniewa\u017cnieniu umowy? W jaki spos\u00f3b rozlicza\u0107 nale\u017ca\u0142oby wzajemne roszczenia
\nobu stron? Przez rok, kt\u00f3ry up\u0142yn\u0105\u0142 od wyroku TSUE, w tych kwestiach nadal
\npozostaje sporo w\u0105tpliwo\u015bci.
\nLosy kredytu po wyroku
\n\u201eKolejnym wa\u017cnym problemem dostrze\u017conym w dzia\u0142alno\u015bci
\nRzecznika Finansowego jest brak jednolitego stanowiska odno\u015bnie wynagrodzenia
\nza bezumowne korzystanie z kapita\u0142u w przypadku orzeczenia przez s\u0105d
\nniewa\u017cno\u015bci umowy o kredyt (ze wzgl\u0119du na zawarcie w niej klauzul abuzywnych)\u201d \u2013
\nczytamy w analizie Rzecznika. Wskazano, \u017ce jednym z cel\u00f3w dyrektywy 93\/13 jest wprowadzenie
\nmechanizmu odstraszaj\u0105cego dla przedsi\u0119biorc\u00f3w, stosuj\u0105cych praktyki
\nniedozwolone.
\n\u201ePrzyj\u0119cie wyk\u0142adni, w \u015bwietle kt\u00f3rej bank wobec
\nuniewa\u017cnienia umowy z powodu stosowania niedozwolonych postanowie\u0144
\numownych, by\u0142by uprawniony do otrzymania \u2018wynagrodzenia za korzystanie
\nz kapita\u0142u\u2019, bez w\u0105tpienia sta\u0142oby w sprzeczno\u015bci z celami
\nprewencyjnymi oraz odstraszaj\u0105cymi dyrektywy 93\/13\u201d \u2013 podkre\u015blono w
\nanalizie Rzecznika Finansowego, dodaj\u0105c, \u017ce takie \u017c\u0105danie ze strony banku stanowi\u0107
\nmo\u017ce nieuczciw\u0105 praktyk\u0119 rynkow\u0105.
\n\u201eZg\u0142oszenie takiego roszczenia stanowi bowiem dzia\u0142anie,
\nkt\u00f3re w istocie wprowadza klienta w b\u0142\u0105d. Bank, zg\u0142aszaj\u0105c swoje \u017c\u0105dania, nie
\nprzedstawia rzetelnych i kompletnych danych w zakresie prezentowanych roszcze\u0144,
\njak i nie wyja\u015bnia w spos\u00f3b nale\u017cyty ich podstawy prawnej, a zdaniem Rzecznika
\nFinansowego brak jest takiej podstawy zar\u00f3wno w polskim prawie, jak i unijnym
\nprawie. Dodatkowo klienci, b\u0119d\u0105cy konsumentami, nie posiadaj\u0105 zwykle rozleg\u0142ej
\nwiedzy prawnej i z tego te\u017c wzgl\u0119du, nie s\u0105 oni w stanie wej\u015b\u0107 w r\u00f3wnoprawny
\nzaawansowany dyskurs prawny z kredytodawc\u0105\u201d \u2013 wskazano w dokumencie.
\nDwie kondykcje i teoria salda
\n\u201eZe spraw analizowanych przez Rzecznika Finansowego wynika,
\n\u017ce w ostatnim okresie w przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci s\u0105dy wydaj\u0105 orzeczenia
\nkorzystne dla os\u00f3b sp\u0142acaj\u0105cych kredyty frankowe, najcz\u0119\u015bciej stwierdzaj\u0105c
\nniewa\u017cno\u015b\u0107 samej umowy kredytowej. Wci\u0105\u017c jednak powstaj\u0105 pewne rozbie\u017cno\u015bci co
\ndo sposobu rozstrzygni\u0119cia w zakresie wzajemnych rozlicze\u0144 mi\u0119dzy stronami\u201d \u2013
\nkontynuuje Rzecznik Finansowy, zwracaj\u0105c uwag\u0119 na kolejny problematyczny obszar.
\nGdy s\u0105d stwierdzi, \u017ce umowa kredytowa jest niewa\u017cna powstaje
\nobowi\u0105zek zwrotu wzajemnych \u015bwiadcze\u0144. Podstaw\u0119 stanowi\u0105 przepisy dotycz\u0105ce
\nbezprawnego wzbogacenia. Mo\u017cliwe s\u0105 dwa rozwi\u0105zania:<\/p>\n
\u201ePo pierwsze, wed\u0142ug teorii dw\u00f3ch kondykcji,
\nka\u017cde roszczenie o wydanie wzbogacenia traktuje si\u0119 oddzielnie i niezale\u017cnie od
\ndrugiego. Takie roszczenie mo\u017ce zosta\u0107 potr\u0105cone, jak r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce by\u0107
\ndochodzone w drodze pow\u00f3dztwa wzajemnego\u201d.
\n\u201ePo drugie, zgodnie z teori\u0105 salda \u015bwiadczenie
\nwzajemne traktuje jako pozycj\u0119, kt\u00f3r\u0105 od razu nale\u017cy odj\u0105\u0107 od wzbogacenia tak,
\n\u017ce druga strona \u015bwiadczenia wzajemnego zwraca jedynie nadwy\u017ck\u0119 otrzymanego
\n\u015bwiadczenia ponad warto\u015b\u0107 \u015bwiadczenia, kt\u00f3re sama spe\u0142ni\u0142a\u201d.<\/p>\n
Rzecznik Finansowy zdecydowanie opowiada si\u0119 za pierwszym z
\nwymienionych rozwi\u0105za\u0144. \u201ePrzyj\u0119cie teorii salda narusza chroniony prawem
\ninteres konsumenta. Nale\u017cy bowiem wskaza\u0107, \u017ce w przypadku zastosowania przez s\u0105d
\nteorii salda i uznania umowy za niewa\u017cn\u0105, pow\u00f3dztwo konsumenta, kt\u00f3ry nie
\nsp\u0142aci\u0142 jeszcze na rzecz banku ca\u0142ego udost\u0119pnionego mu kapita\u0142u, b\u0119dzie
\npodlega\u0107 oddaleniu. W przypadku skrajnie formalistycznej wyk\u0142adni przepis\u00f3w
\nkonsekwencj\u0105 stosowania teorii salda mo\u017ce by\u0107 nieuwzgl\u0119dnienie zarzutu
\npotr\u0105cenia podniesionego przez pozwanego kredytobiorc\u0119 w procesie o zwrot sumy
\nkredytu. Skutkiem ekonomicznym b\u0119dzie w\u00f3wczas obowi\u0105zek zwrotu ca\u0142ej sumy
\nudzielonego kredytu bez mo\u017cliwo\u015bci rozliczenia sp\u0142aconych rat, co ra\u017c\u0105co
\nnarusza sens unijnych przepis\u00f3w o ochronie konsumenta\u201d \u2013 podkre\u015blono w
\nanalizie.
\nW\u0105tpliwo\u015bci b\u0119dzie ubywa\u0107?
\nJednym z czynnik\u00f3w powstrzymuj\u0105cych kredytobiorc\u00f3w przed
\nudaniem si\u0119 do s\u0105du jest niepewno\u015b\u0107 wyniku. Rozstrzygni\u0119cie TSUE nie wyeliminowa\u0142o
\nryzyka \u2013 nadal ka\u017cda sprawa oceniana jest przez s\u0105d indywidualnie, z uwzgl\u0119dnieniem
\nkonkretnych okoliczno\u015bci. Rok po wyroku wida\u0107 jednak, \u017ce liczba mo\u017cliwych
\nefekt\u00f3w sporu si\u0119 zmniejsza, niekt\u00f3re opcje zosta\u0142y wyeliminowane. Proces ten
\njednak trwa d\u0142u\u017cej, ni\u017c mo\u017cna by\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107. By\u0107 mo\u017ce przyspiesz\u0105 go w
\nnajbli\u017cszym czasie kolejne orzeczenia TSUE (kilka pyta\u0144 z polskich s\u0105d\u00f3w ju\u017c
\ntrafi\u0142o do Trybuna\u0142u) oraz S\u0105du Najwy\u017cszego. Tak\u0105 nadziej\u0119 wyra\u017ca tak\u017ce w analizie
\nRzecznik Finansowy \u2013 podmiot,
\nkt\u00f3ry przypomnijmy, mo\u017ce wkr\u00f3tce znikn\u0105\u0107 z rynku.\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/p>\n