Do ko\u0144ca \u015bredniowiecza Portugalia wyznacza\u0142a zachodnikraniec naszego \u015bwiata. Kraj, kt\u00f3ry wzbogaci\u0142 si\u0119 na wielkich odkryciachgeograficznych, p\u00f3\u017aniej popad\u0142 w bied\u0119 i przeci\u0119tno\u015b\u0107. I po kolejnym kryzysiewcale nie wyszed\u0142 na prost\u0105.<\/p>\n
Analitycy Bankier.pl nawet na urlopie nie potrafi\u0105 uciec odtemat\u00f3w gospodarczych i finansowych. Skutkiem tego spaczenia powsta\u0142y dwatomy \u201esagi\u201dislandzkiej, ekonomicznapoczt\u00f3wka ze S\u0142owenii , \u201eepos\u201d macedo\u0144ski czy reporta\u017cz woja\u017cy do Japonii. Tym razem postanowili\u015bmy zmieni\u0107 formu\u0142\u0119 izast\u0105pili\u015bmy tekst obrazkami. Jak mawiali staro\u017cytni Chi\u0144czycy: jeden obrazwart jest tysi\u0105ca s\u0142\u00f3w.Portugalia na 10 obrazkachZdaj\u0119 sobie spraw\u0119 z faktu, \u017ce kilkudniowy (albonawet kilkunastodniowy) wyjazd nie czyni z cz\u0142owieka eksperta od danego kraju.Ale za to potrafi zmieni\u0107 postrzeganie jakiego\u015b miejsca, znanego wcze\u015bniejtylko z danych statystycznych czy doniesie\u0144 agencji informacyjnych.Tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o z Portugali\u0105. Niby wszyscy wiemy, \u017ce mielitam powa\u017cny kryzys gospodarczy i \u017ce kraj faktycznie zbankrutowa\u0142 w 2011 roku.Wiemy, \u017ce dumni Portugalczycy z\u0142o\u017cyli ho\u0142d lenny tzw. trojce i przyj\u0119litoksyczne po\u017cyczki, ratuj\u0105ce banki lekkomy\u015blnie udzielaj\u0105ce po\u017cyczek krajomeuropejskiego Po\u0142udnia. Ale Portugalia nie jest krajem \u015br\u00f3dziemnomorskim. I faktycznie takiego nie przypomina.<\/p>\n
To nie tylko by\u0142 imperium kolonialne, ale te\u017c nieco innyklimat, inna kultura i mentalno\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 spokojna, pogodna, alepozbawiona klasycznie po\u0142udniowej maniery lekcewa\u017cenia termin\u00f3w i przek\u0142adania wszystkiegona jutro (s\u0142ynna ma\u00f1ana). Pierwszym moim zaskoczeniem by\u0142a wysoka kultura jazdy na drogach. W Portugalii je\u017adzi si\u0119 spokojnie, niespiesznie, przepuszcza pieszychi nawet niespecjalnie przekracza si\u0119 dozwolon\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107. Wcze\u015bniej naczyta\u0142emsi\u0119 chyba ju\u017c kompletnie nieaktualnych doniesie\u0144 o brawurze lokalnychkierowc\u00f3w.#1 Koniec \u015bwiataW kr\u0119gach ekonomicznych Portugalia s\u0142ynie z jednego znajwy\u017cszych na \u015bwiecie obci\u0105\u017cenia d\u0142ugiem publicznym. Na koniec 2018 rokurelacja zad\u0142u\u017cenia pa\u0144stwa do PKB wynosi\u0142a 121,5%. W\u015br\u00f3d licz\u0105cych si\u0119gospodarczo kraj\u00f3w bardziej obci\u0105\u017cone pa\u0144stwowym d\u0142ugiem s\u0105 tylko mieszka\u0144cyJaponii, (238%), Grecji (181%) i W\u0142och (132%).<\/p>\n
St\u0105d a\u017c si\u0119 prosi o zdj\u0119cie ilustracyjne z kra\u0144ca Europy,czyli Cabo da Roca. Metaforycznie \u2013 bo to strefa ekstremalnie niebezpiecznegozad\u0142u\u017cenia \u2013 jak i geograficznie \u2013 bo to najbardziej wysuni\u0119ty na zach\u00f3d punkt l\u0105dusta\u0142ego Europy. Klif wznosi si\u0119 ponad 140 metr\u00f3w nad tafl\u0105 Atlantyku. Upadek zniego jest tak samo tragiczny w skutkach jak zderzenie si\u0119 niesp\u0142acalnego d\u0142uguz gospodarcz\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105.#2 Pla\u017ca nied\u017awiedziDo\u015bwiadczony inwestor dobrze wie, \u017ce nadmierne zad\u0142u\u017cenienierzadko \u0142\u0105czy si\u0119 z przecen\u0105 papier\u00f3w nierozs\u0105dnego d\u0142u\u017cnika. Zapewnenieprzypadkowo niedaleko Cabo da Roca znajduje si\u0119 Pla\u017ca Nied\u017awiedzia (Praia daUrsa). Jako gie\u0142dowy \u201emi\u015b\u201d nie mog\u0142em obok takiego miejsca przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie.<\/p>\n
Tym bardziej, \u017ce to bezsprzecznie najpi\u0119kniejsza pla\u017c\u0105, najakiej kiedykolwiek by\u0142em. Prowadzi do\u0144 \u015bcie\u017cka na tyle stroma, \u017ce nie poradzisobie z ni\u0105 \u017caden byk. Nawet ten gie\u0142dowy.#3 Puste autostradyPortugalia to gospodarczo taka Polska, tyle \u017ce jakie\u015b 20 lat p\u00f3\u017aniej. Portugalczycypogoniliswojego dyktatora 15 lat wcze\u015bniej ni\u017c my. Przyst\u0105pili do wsp\u00f3lnego europejskiegorynku (EWG) 22 lata przed nami. Dwie dekady wcze\u015bniej ni\u017c Polska zach\u0142ysn\u0119lisi\u0119 kusz\u0105cymi i nierzadko niezdrowymi funduszami unijnymi. Dekad\u0119 wcze\u015bniejprze\u017cyli ba\u0144k\u0119 w nieruchomo\u015bciach i 8 lat przed nami zorganizowali pi\u0142karskieMistrzostwa Europy.Zar\u00f3wno Polska jak iPortugalia przed wst\u0105pieniem do UE by\u0142y autostradowymi pustyniami. W ci\u0105gukilkunastu lat Portugalczycy kosztem 4,5 mld euro zwi\u0119kszyli sw\u0105 sie\u0107 autostrad 10-krotnie,do przesz\u0142o 3 tys. km. Podobnie by\u0142o u nas. Do roku 2005polska sie\u0107 autostrad i dr\u00f3g ekspresowych liczy\u0142a ledwie 781 km. Do lipca 2019roku d\u0142ugo\u015b\u0107 szybkich dr\u00f3g w Polsce wyd\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 do 3730 km. Polskieautostrady i ekspres\u00f3wki s\u0105 nierzadko lepsze ni\u017c na zachodzie Europy.<\/p>\n
W Portugalii autostrady przecinaj\u0105 g\u00f3rytunelami i imponuj\u0105cymi estakadami. Tyle \u017ce wiele odcink\u00f3w portugalskichautostrad jest prawie nieu\u017cywana. Tak jest od czasu kryzysu finansowego, gdy rz\u0105dpodni\u00f3s\u0142 podatki i wprowadzi\u0142 wysokie op\u0142aty za korzystanie z szybkich dr\u00f3g, adochody Portugalczyk\u00f3w zmala\u0142y na skutek inflacji i wysokiego bezrobocia.Sakramencko droga jest te\u017c benzyna. W maju 2019 roku litr paliwa kosztowa\u0142 r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 7 z\u0142otych, podczas gdy w Polsce nieco ponad 5 z\u0142.#4 Kataklizm 1755Historia Polski obfituje w kl\u0119ski \u2013 g\u0142\u00f3wnie militarne ipolityczne: potop szwedzki, rozbiory, I wojna \u015bwiatowa, wrzesie\u0144 \u201939,Powstanie Warszawskie, komunizm etc. Portugalia przez ostatnie 500 lat by\u0142apraktycznie wolna od wojen na w\u0142asnym terytorium.<\/p>\n
Portugalczycy mniej szcz\u0119\u015bcia mieli do kl\u0119sk naturalnych. 1listopada 1755 roku Lizbon\u0119nawiedzi\u0142o pot\u0119\u017cne trz\u0119sienie ziemi, kt\u00f3re zrujnowa\u0142o wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 miasta.Dzie\u0142o zniszczenia kontynuowa\u0142y po\u017cary, kt\u00f3re wybuch\u0142y od \u015bwiec palonych zokazji dnia Wszystkich \u015awi\u0119tych. Kolejnym ciosem by\u0142a fala tsunami o wysoko\u015bci20 metr\u00f3w, kt\u00f3ra zala\u0142a port i ca\u0142e centrum miasta. Katastrofa poci\u0105gn\u0119\u0142a za sob\u0105 ok.90 tys. ofiar \u015bmiertelnych i niemal ca\u0142kowicie zniszczy\u0142a jedno z najwi\u0119kszych\u00f3wczesnych miast Europy (ok. 275 tys. mieszka\u0144c\u00f3w). Szacuje si\u0119, \u017ce zniszczeniuuleg\u0142o 85% zabudowy Lizbony, w tym wiele imponuj\u0105cych zabytk\u00f3w i dzie\u0142 kultury z okres\u015bredniowiecza i renesansu.#5 Wolno\u015b\u0107 i gospodarkaPortugalia nie nale\u017cy do kraj\u00f3w lubi\u0105cych biznes. W rankingu wolno\u015bci gospodarczejHeritage Foundation kraj zajmuje pozycj\u0119 62. i znajduje si\u0119 w grupie \u201ezasadniczowolnych\u201d. Tak mi\u0119dzy Kostaryk\u0105 a Brunei (Polska jest 46.).<\/p>\n
Niski rating gospodarczy Portugalii w znacznej mierze wynikaz fatalnego stanu finans\u00f3w publicznych (o czym ju\u017c wspominali\u015bmy), wysokichpodatk\u00f3w i przeregulowanego rynku pracy. Ale kraj ca\u0142kiem nie\u017ale wypada wtakich kategoriach jak swoboda prowadzenia biznesu (cho\u0107 w ostatnich latachnoty si\u0119 pogarszaj\u0105) oraz w zabezpieczeniu praw w\u0142asno\u015bci. I to wida\u0107. Prawieka\u017cdy skrawek ziemi ma tam swojego w\u0142a\u015bciciela. Cz\u0119stym widokiem s\u0105 opuszczonei czasem wr\u0119cz zrujnowane budynki licz\u0105ce sobie przynajmniej ze sto lat. To, \u017cejeszcze stoj\u0105 niezamieszka\u0142e, \u015bwiadczy o poszanowaniu praw ich w\u0142a\u015bcicieli.Nawet je\u015bli sami w\u0142a\u015bciciele nie bardzo si\u0119 t\u0105 nieruchomo\u015bci\u0105 interesuj\u0105.#6 Wolisz socjalist\u0119 czy komunist\u0119?Nie znam dok\u0142adnych bada\u0144 socjologicznych, ale Portugalczycys\u0105 chyba jednymi z najbardziej socjalistycznych nacji w Europie. Mog\u0105 wybiera\u0107mi\u0119dzy Parti\u0105 Socjaldemokratyczn\u0105 (uchodz\u0105c\u0105 tam za \u201eprawic\u0119\u201d), Parti\u0105Socjalistyczn\u0105 i Parti\u0105 Komunistyczn\u0105 (marksistowsko-leninowsk\u0105) orazKomunistyczn\u0105 Parti\u0105 Portugalskich Robotnik\u00f3w (komuna w wersji maoistowskiej). Tojak wyb\u00f3r mi\u0119dzy ki\u0142\u0105 a HIV.<\/p>\n
Trudno si\u0119 wi\u0119c dziwi\u0107, \u017ce kraj jest kiepsko rz\u0105dzony i ma permanentnek\u0142opoty z finansami publicznymi. Portugalia jest (i zapewne te\u017c taka pozostanie) krajem przyjaznym dla turyst\u00f3w i chc\u0105cych tam osi\u0105\u015b\u0107 rentier\u00f3w i zarazem podatkowym piek\u0142em dla swoich mieszka\u0144c\u00f3w.#7 Wied\u017amin Geralt pochodzi z WyzimyMi\u0142o\u015bnicy tw\u00f3rczo\u015bciAndrzeja Sapkowskiego oraz gier CD Projektu mog\u0105 prze\u017cy\u0107 lekki szok. Uk\u0142adurbanistyczny i po\u0142o\u017cenie Lizbony jak ula\u0142 pasuje do znanej z przyg\u00f3d wied\u017aminaGeralta Cintry. Wiedzeni tym tropem udajemy si\u0119 kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w nazach\u00f3d do niesamowitej miejscowo\u015bci o nazwie\u2026 Sintra, s\u0142yn\u0105cej z urzekaj\u0105copi\u0119knych pa\u0142ac\u00f3w i ogrod\u00f3w rozrzuconych na wzg\u00f3rzach z widokiem na Atlantyk.<\/p>\n
W sintryjskim Palacio de Monserrate znalaz\u0142emtablic\u0119 upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 pierwszego w\u0142a\u015bciciela tej posiad\u0142o\u015bci. Okaza\u0142 si\u0119 nimnijaki Gerard de Visme, brytyjski kupiec hugenockiego pochodzenia, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 wXVIII wieku. \u00d3w Gerard nakaza\u0142 wznie\u015b\u0107 budynek, z kt\u00f3rego do dzi\u015b pozosta\u0142ytylko ruiny stoj\u0105ce nieopodal samego Palacio de Monserrate.#8 Polsko-portugalskiparytetCho\u0107 Warszaw\u0119 iLizbon\u0119 w locie ptaka dzieli ponad 2700 km (i przesz\u0142o 3300 km po autostradach),to Polska i Portugalia le\u017c\u0105 znacznie bli\u017cej siebie w tabeli parytetu si\u0142ynabywczej (PPP). To taki akademicko-statystyczny wytw\u00f3r maj\u0105cy na celupor\u00f3wnanie koszt\u00f3w \u017cycia mi\u0119dzy dwoma gospodarkami. Wed\u0142ug Eurostatu wska\u017anikten dla Polski w 2018 roku wynosi\u0142 54,3% \u015bredniej unijnej, a dla Portugalii 84,6%(dla por\u00f3wnania, Niemcy mia\u0142y 104,1%).<\/p>\n
O ile jestem mocno sceptyczny wobec takich statystycznychagregat\u00f3w, to Portugalia nie by\u0142a tak droga jak Dania (138,1% \u015bredniej unijnej)czy o Islandii nawet nie wspominaj\u0105c (163,7%). Cenowo Portugalia le\u017cy bliskoS\u0142owenii (83,8%) i Grecji (81,8%). I faktycznie ceny w kraju w\u0142a\u015bcicieli sieci \u201eBiedronka\u201dby\u0142y niewiele wy\u017csze (lub czasem wr\u0119cz ni\u017csze) ni\u017c w Polsce. W miejscowym Lidluda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 ca\u0142kiem przyzwoitego lagera po jedno euro za litrow\u0105 butelk\u0119.#9 W\u0142adza i nietrafioneinwestycjeW\u0142adcy Portugaliipodobnie jak polscy magnaci w XVI i XVII wieku zach\u0142ysn\u0119li si\u0119 \u0142atwympieni\u0105dzem. Nad Tagiem z\u0142oto przywo\u017cone z Afryki i Nowego \u015awiata pos\u0142u\u017cy\u0142o dozbudowania pi\u0119knych i okaza\u0142ych, ale ca\u0142kowicie bezproduktywnych inwestycji.Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w takich budowli jest s\u0142ynna wie\u017ca Belem oraz pobliski monstrualnykompleks Klasztoru Hieronimit\u00f3w, maj\u0105cy by\u0107 podzi\u0119kowaniem za udan\u0105 wypraw\u0119Vasco da Gamy do Indii. Z kolei Torre de Belem b\u0119d\u0105ca symbolem morskiej pot\u0119gi\u00f3wczesnej Portugalii s\u0142u\u017cy\u0142a pocz\u0105tkowo celom fiskalnym, inkasuj\u0105c haracz odwp\u0142ywaj\u0105cych statk\u00f3w.<\/p>\n
Ale na mnie najwi\u0119kszewra\u017cenie zrobi\u0142 gigantyczny Pa\u0142ac w Mafrze, zbudowany za bogactwa z Brazyliisprowadzone w XVII wieku. By\u0142 to ostatni okres portugalskiej pot\u0119gi. Ogromnezyski z zamorskiej kolonii zmarnowano na drogi w utrzymaniu i w dodatku niezbyt\u0142adny, monumentalny gmach, b\u0119d\u0105cy kolejn\u0105 siedzib\u0105 coraz bardziej zdegenerowanej(tak\u017ce przez p\u00f3\u0142-kazirodcze ma\u0142\u017ce\u0144stwa) dynastii Bragan\u00e7a. Podczas gdy resztaEuropy Zachodniej akumulowa\u0142a kapita\u0142 pod nadchodz\u0105c\u0105 rewolucj\u0119 przemys\u0142ow\u0105,Portugalia roztrwania\u0142a ostatki swego maj\u0105tku. Zupe\u0142nie jak Polska.#10 Nieruchomo\u015bci ponad foreksemNieruchomo\u015bci to w Portugalii wa\u017cny biznes. Nawet wmniejszych miejscowo\u015bciach wok\u00f3\u0142 Lizbony co krok mo\u017cna si\u0119 natkn\u0105\u0107 na agencj\u0119nieruchomo\u015bci. Do cz\u0119stych widok\u00f3w nale\u017ca\u0142y te\u017c szyldy z og\u0142oszeniami sprzeda\u017cydomu. A ceny to ju\u017c zupe\u0142nie inna historia. Kosmiczna. Za byle domek agent\u017cyczy\u0142 sobie 200 000 euro, czyli blisko milion z\u0142otych.<\/p>\n
Paradoksalnie znacznie mniej p\u0142ynny okaza\u0142 si\u0119 portugalskirynek walutowy. Pr\u00f3ba wymienienia stu dolar\u00f3w w Lizbonie, w pobli\u017cu najwa\u017cniejszychzabytk\u00f3w, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 fiaskiem. Najp\u0142ynniejsza para walutowa \u015bwiata (EUR\/USD)na kra\u0144cu strefy euro okaza\u0142a si\u0119 rzadziej handlowana od wi\u0119kszo\u015bci sp\u00f3\u0142ek zNewConnect. Dolar\u00f3w na euro nie chcieli wymieni\u0107 ani w lokalnych bankach, ani woddzia\u0142ach wielkich europejskich instytucji kredytowych.Krzysztof Kolany<\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/p>\n