[ad_1]
\n<\/p>\n
Reforma walutowa i uzdrowienie skarbu by\u0142y najwa\u017cniejszymi zadaniami powo\u0142anego 19 grudnia 1923 r. pozaparlamentarnego gabinetu, na czele kt\u00f3rego stan\u0105\u0142 W\u0142adys\u0142aw Grabski. W chwili obejmowania przez niego urz\u0119du premiera sytuacja gospodarcza w Polsce by\u0142a wyj\u0105tkowo trudna. Panuj\u0105ca hiperinflacja powodowa\u0142a, i\u017c ceny ros\u0142y z dnia na dzie\u0144<\/p>\n <\/p>\n Pod koniec wrze\u015bnia 1923 r. za 1 dolara trzeba by\u0142o zap\u0142aci\u0107 75 800 marek polskich, a w po\u0142owie stycznia 1924 r. ju\u017c 9 800 000. Prof. Tomasz Na\u0142\u0119cz w pracy „Rz\u0105dy Sejmu 1921-1926” pisa\u0142: „Gwa\u0142towne tempo spadku warto\u015bci pieni\u0105dza obni\u017ca\u0142o realn\u0105 wysoko\u015b\u0107 dochod\u00f3w grup utrzymuj\u0105cych si\u0119 z pensji, a wi\u0119c przede wszystkim robotnik\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w. Pauperyzacji nie zapobiega\u0142 ju\u017c system rekompensat, poniewa\u017c pieni\u0105dz traci\u0142 na warto\u015bci szybciej, ni\u017c wzrasta\u0142y zarobki. I tak realna warto\u015b\u0107 p\u0142ac, od po\u0142owy 1921 r., gdy osi\u0105gn\u0119\u0142a poziom najwy\u017cszy od chwili odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci, zmala\u0142a do ko\u0144ca 1923 r. a\u017c o 45 proc. Tak wielki spadek skromnej przecie\u017c powojennej zamo\u017cno\u015bci, mimo \u017ce r\u00f3wnocze\u015bnie wzros\u0142a liczba zatrudnionych, spowodowa\u0142 ograniczenie zakup\u00f3w, kurcz\u0105c rozmiary rynku wewn\u0119trznego. Zmniejszenie popytu odbi\u0142o si\u0119 niekorzystnie nie tylko na dochodach producent\u00f3w \u017cywno\u015bci, ale te\u017c i artyku\u0142\u00f3w przemys\u0142owych. Pojawi\u0142o si\u0119 widmo nadprodukcji, wzgl\u0119dnej oczywi\u015bcie, bo nie powodowanej zaspokojeniem potrzeb, a zbyt ma\u0142ymi mo\u017cliwo\u015bciami nabywczymi ludno\u015bci. Spadek popytu wa\u017cy\u0142, rzecz jasna, na poda\u017cy uruchamiaj\u0105c mechanizm coraz bardziej ograniczaj\u0105cy produkcj\u0119. Nie mo\u017cna jej te\u017c by\u0142o sprzeda\u0107 za granic\u0119, bo hiperinflacja zlikwidowa\u0142a wcze\u015bniej wyst\u0119puj\u0105c\u0105 inflacyjn\u0105 premi\u0119 eksportow\u0105. Nieuchronnie spada\u0142y zyski przedsi\u0119biorstw, powoduj\u0105c rosn\u0105cy brak zainteresowania utrzymywaniem produkcji na dotychczasowym poziomie. To z kolei prowadzi\u0142o do redukcji za\u0142\u00f3g i wzrostu bezrobocia, co jeszcze bardziej zaw\u0119\u017ca\u0142o konsumpcj\u0119, pogarszaj\u0105c rzecz jasna sytuacj\u0119 rynkow\u0105”.<\/p>\n 20 grudnia 1923 r. w wyg\u0142oszonym na posiedzeniu Sejmu i Senatu expose premier W. Grabski, pe\u0142ni\u0105cy jednocze\u015bnie funkcj\u0119 ministra skarbu, wskazuj\u0105c najwa\u017cniejsze zadania rz\u0105du stwierdzi\u0142: „Dominuj\u0105ce znaczenie w\u015br\u00f3d nich mie\u0107 b\u0119dzie zgodnie z sytuacj\u0105, w jakiej nasz kraj dzi\u015b si\u0119 znajduje – naprawa skarbu. Doszli\u015bmy bowiem do takiego stanu, \u017ce \u017caden post\u0119p w \u017cadnej dziedzinie, nawet szkolnictwa, nie m\u00f3wi\u0105c o reformie rolnej lub udoskonaleniach socjalnych, staj\u0105 si\u0119 niemo\u017cliwe, je\u017celi najpierw – i to wkr\u00f3tce – nie uporamy si\u0119 z trudno\u015bciami finansowymi, kt\u00f3re nie tylko parali\u017cuj\u0105 wszelkie porywy do udoskonalenia naszego stanu wewn\u0119trznego, ale wytwarzaj\u0105 niebezpiecze\u0144stwo zar\u00f3wno utrzymania pokoju wewn\u0119trznego, jak i stanu obronno\u015bci naszego kraju, wymagaj\u0105cej znaczniejszych nak\u0142ad\u00f3w pieni\u0119\u017cnych”.<\/p>\n M\u00f3wi\u0105c o sanacji skarbu premier powiedzia\u0142, i\u017c rz\u0105d rozumie j\u0105 „jako jednoczesne przeprowadzenie, przy trzymaniu si\u0119 \u015bci\u015ble r\u00f3wnowagi bud\u017cetowej, zaprzestania drukowania pieni\u0119dzy papierowych na potrzeby skarbu i reformy walutowej”.<\/p>\n Na pocz\u0105tku stycznia 1924 r. Sejm uchwali\u0142 „Ustaw\u0119 o naprawie Skarbu Pa\u0144stwa i reformie walutowej”. Zgodnie z ni\u0105 rz\u0105d premiera W. Grabskiego otrzyma\u0142 na sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy specjalne pe\u0142nomocnictwa w zakresie spraw dotycz\u0105cych zmiany ustawodawstwa podatkowego, wprowadzenia nowego systemu monetarnego i waluty, og\u0142oszenia statutu Banku Emisyjnego, sprzeda\u017cy przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych oraz zaci\u0105gania po\u017cyczek do wysoko\u015bci 500 milion\u00f3w frank\u00f3w w z\u0142ocie.<\/p>\n 20 stycznia 1924 r. ukaza\u0142o si\u0119 „Rozporz\u0105dzenie prezydenta Rzeczypospolitej w przedmiocie systemu monetarnego”, w kt\u00f3rym stwierdzano m.in., \u017ce jednostk\u0105 monetarn\u0105 w Rzeczypospolitej Polskiej jest „z\u0142oty” oraz ustanawiano statut Banku Polskiego, nadaj\u0105c mu wy\u0142\u0105czne prawo emisji bilet\u00f3w bankowych b\u0119d\u0105cych prawnym \u015brodkiem p\u0142atniczym. Bank mia\u0142 by\u0107 sp\u00f3\u0142k\u0105 akcyjn\u0105, niezale\u017cn\u0105 od administracji pa\u0144stwowej.<\/p>\n W tym samym czasie powo\u0142any zosta\u0142 Komitet Organizacyjny Banku Polskiego, na czele kt\u00f3rego stan\u0105\u0142 zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105 finansista Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski.<\/p>\n Warto przy okazji zaznaczy\u0107, \u017ce rozwa\u017cano tak\u017ce inne propozycje nazwy dla nowej waluty: „piast”, „pol” czy te\u017c „lech”. Pracuj\u0105c nad uzdrowieniem polskiego skarbu rz\u0105d W. Grabskiego przyst\u0105pi\u0142 do zdecydowanego \u015bci\u0105gania podatku maj\u0105tkowego, ograniczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c inwestycje publiczne i pa\u0144stwowe dotacje dla przedsi\u0119biorstw, m.in. kolei. Prowadzi\u0142 ponadto bardzo rygorystyczn\u0105 polityk\u0119 oszcz\u0119dno\u015bciow\u0105 w zakresie wydatk\u00f3w na administracj\u0119 publiczn\u0105. Redukuj\u0105c zatrudnienie w niej zlikwidowa\u0142 m.in. dwa ministerstwa – rob\u00f3t publicznych i zdrowia. <\/p>\n 1 lutego 1924 r. zaprzestano druku marek polskich na pokrycie deficytu skarbowego.<\/p>\n 14 kwietnia 1924 r. Prezydent RP wyda\u0142 rozporz\u0105dzenie o zmianie ustroju pieni\u0119\u017cnego. Ustalono w nim m.in. relacj\u0119 marki polskiej do nowej waluty – z\u0142otego: 1 800 000 marek polskich za 1 z\u0142otego. Nast\u0119pnego dnia odby\u0142o si\u0119 spotkanie za\u0142o\u017cycielskie akcjonariuszy Banku Polskiego, na kt\u00f3rym wybrano Rad\u0119 Banku. Jej prezesem zosta\u0142 Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski.<\/p>\n Bank Polski SA rozpocz\u0105\u0142 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 28 kwietnia 1924 r. Jego kapita\u0142 zak\u0142adowy stanowi\u0142o milion 100 z\u0142otowych akcji: 35 proc. z nich wykupi\u0142 przemys\u0142, 23 proc. pracownicy pa\u0144stwowi i przedstawiciele wolnych zawod\u00f3w, 12 proc. banki, 10 proc. handel.<\/p>\n Prof. Janusz Pajewski w ksi\u0105\u017cce ” Budowa Drugiej Rzeczypospolitej 1918-1926″ podkre\u015bla\u0142, \u017ce: „Kapita\u0142 ten bez uciekania si\u0119 do pomocy zagranicy, do po\u017cyczek zagranicznych zebra\u0142 w ca\u0142o\u015bci nar\u00f3d polski. (…) Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce +praca organiczna+, praca nad napraw\u0105 i rozwojem gospodarki narodowej ogarnie ca\u0142e \u017cycie narodu i nad nim zapanuje. Czo\u0142owe postaci owej +pracy organicznej+ i jakby jej symbole to prezydent Wojciechowski, jeden z tw\u00f3rc\u00f3w sp\u00f3\u0142dzielczo\u015bci polskiej, to W\u0142adys\u0142aw Grabski, i w teorii, i w praktyce jeden z najg\u0142\u0119bszych znawc\u00f3w \u017cycia gospodarczego. M\u00f3wiono w\u00f3wczas, \u017ce miejsce szabli Pi\u0142sudskiego zaj\u0119\u0142y w Polsce liczyd\u0142a Grabskiego”. Warto\u015b\u0107 nowej jednostki monetarnej – z\u0142otego – by\u0142a r\u00f3wna frankowi szwajcarskiemu i odpowiada\u0142a warto\u015bci 9\/31 grama czystego z\u0142ota. Za dolara p\u0142acono 5 z\u0142 18 gr.<\/p>\n Bank Polski SA mia\u0142 pokrycie 30 proc. banknot\u00f3w w z\u0142ocie i obcych walutach oraz 70 proc. w srebrze, monetach srebrnych i zobowi\u0105zaniach Skarbu Pa\u0144stwa. Przej\u0105\u0142 z\u0142oto i waluty od Polskiej Krajowej Kasy Po\u017cyczkowej, a tak\u017ce spo\u0142eczne dary od tzw. „Skarbu Narodowego”.<\/p>\n Od 1 lipca 1924 r. marka przesta\u0142a by\u0107 prawnym \u015brodkiem p\u0142atniczym w Polsce. W ostatnim dniu dzia\u0142alno\u015bci Polskiej Krajowej Kasy Po\u017cyczkowej obieg jej bilet\u00f3w wynosi\u0142 570,7 trylion\u00f3w marek. Wymieniono 543 tryliony marek, co r\u00f3wna\u0142o si\u0119 301,7 mln z\u0142otych.<\/p>\n Po kilku miesi\u0105cach odczuwania pozytywnych skutk\u00f3w reformy walutowej w lipcu 1924 r. sytuacja ekonomiczna zacz\u0119\u0142a si\u0119 pogarsza\u0107. Jak pisa\u0142 cytowany ju\u017c wcze\u015bniej prof. Na\u0142\u0119cz, nie by\u0142o to zaskoczeniem dla jej tw\u00f3rc\u00f3w: „Ju\u017c wcze\u015bniej przewidywali, \u017ce sanacja skarbowo-walutowa odbije si\u0119 na rentowno\u015bci produkcji w przemy\u015ble, i to nie tylko ze wzgl\u0119du na zwi\u0119kszone \u015bwiadczenia podatkowe. Nie bez znaczenia by\u0142o tak\u017ce definitywne zlikwidowanie inflacyjnej premii eksportowej, a tak\u017ce zwi\u0119kszenie koszt\u00f3w wytwarzania, na co wp\u0142yn\u0119\u0142y mi\u0119dzy innymi wi\u0119ksze realne zarobki robotnik\u00f3w. (…) Przej\u015bciowa stagnacja stanowi\u0142a nieodzown\u0105 cen\u0119, bez zap\u0142acenia kt\u00f3rej reforma by\u0142a w og\u00f3le niemo\u017cliwa”.<\/p>\n Negatywnie na stan polskiej gospodarki wp\u0142yn\u0105\u0142 dodatkowo nieurodzaj w 1924 r. oraz wojna celna z Niemcami, kt\u00f3ra wybuch\u0142a w po\u0142owie 1925 r.<\/p>\n W lipcu 1925 r. kurs z\u0142otego zachwia\u0142 si\u0119. 12 listopada tego roku Bank Polski SA odm\u00f3wi\u0142 dalszego wydatkowania walut dla jego podtrzymania. Nast\u0119pnego dnia premier W. Grabski, kt\u00f3ry nie zgadza\u0142 si\u0119 z t\u0105 decyzj\u0105, poda\u0142 si\u0119 do dymisji.<\/p>\n ***<\/p>\n Kurs z\u0142otego ostatecznie ustabilizowa\u0142 si\u0119 w 1927 r. Z\u0142oty pozosta\u0142 stabiln\u0105 walut\u0105 do ko\u0144ca okresu mi\u0119dzywojennego. Po 1926 r. zale\u017cno\u015b\u0107 Banku Polskiego SA od pa\u0144stwa stopniowo powi\u0119ksza\u0142a si\u0119.<\/p>\n We wrze\u015bniu 1939 r. w dramatycznych okoliczno\u015bciach jego kierownictwo wywioz\u0142o za granic\u0119 bankowe zapasy z\u0142ota i inne aktywa. Do czerwca 1940 r. Bank Polski SA dzia\u0142a\u0142 w Pary\u017cu, a nast\u0119pnie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Londynu.<\/p>\n W 1946 r. Bank powr\u00f3ci\u0142 do kraju, jednak nie wznowi\u0142 dzia\u0142alno\u015bci ze wzgl\u0119du na utworzenie w 1945 r. Narodowego Banku Polskiego. (PAP)<\/p>\n Mariusz Jarosi\u0144ski<\/p>\n mjs\/ ls\/<\/p>\n<\/p><\/div>\n
\n 95 lat temu, 14 kwietnia 1924 r., prezydent RP wyda\u0142 rozporz\u0105dzenie o zmianie ustroju pieni\u0119\u017cnego; ustalono w nim m.in. relacj\u0119 marki polskiej do nowej waluty – z\u0142otego: 1 800 000 marek polskich za 1 z\u0142otego. Dokonane zmiany by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 przeprowadzanej przez rz\u0105d W\u0142adys\u0142awa Grabskiego reformy walutowo-skarbowej, kt\u00f3ra uchroni\u0142a Polsk\u0119 przed katastrof\u0105 gospodarcz\u0105 i polityczn\u0105.<\/span>
\n <\/p>\n
\n\n <\/p>\n
\n\n <\/p>\n