Mario Draghi odchodzi w w\u0105tpliwej glorii „zbawcy” eurolandu. Christine Lagarde nie ma do\u015bwiadczenia w bankowo\u015bci, a stanie przed wyzwaniami r\u00f3wnie trudnymi co jej poprzednik.<\/p>\n
Wyb\u00f3r nowego szefa Europejskiego Banku Centralnego odby\u0142 si\u0119 zaskakuj\u0105co szybko – na blisko cztery miesi\u0105ce przed zako\u0144czeniem kadencji Mario Draghiego. W\u0142och swoj\u0105 deklaracj\u0105 („zrobimy wszystko, co trzeba”) i p\u00f3\u017aniejszym bezprecedensowym poluzowaniem polityki monetarnej przed\u0142u\u017cy\u0142 \u017cywot strefy euro przynajmniej o kilka lat.<\/p>\n
Zanim przyjrzymy si\u0119 postaci nowej szefowej EBC, warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, jak<\/strong> dokona\u0142 si\u0119 wyb\u00f3r najwa\u017cniejszego bankiera Europy. Wszystko odby\u0142o si\u0119 w zakulisowych negocjacjach w gronie kilkunastu europejskich polityk\u00f3w i by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 transakcji wi\u0105zanej, w ramach kt\u00f3rej decydenci rozdzielali najwa\u017cniejsze sto\u0142ki w Unii Europejskiej.<\/p>\n Trudno uciec od wra\u017cenia, \u017ce tak wa\u017cnafigura jak prezes EBC na szachownicy Merkel i Macrona zosta\u0142a wyceniona jakpionek. I zosta\u0142a darowana Francuzom w zamian za obj\u0119cie ster\u00f3w KomisjiEuropejskiej przez Niemk\u0119 Ursul\u0119 von der Leyen. By\u0142y to niejawne targi niemaj\u0105ce nic wsp\u00f3lnegoz demokratycznym g\u0142osowaniem. Troch\u0119 wygl\u0105da\u0142o to jak w piosence Kazika „Panie Waldku”. Tyle \u017ce nie tak \u015bmiesznie.<\/p>\n Faworytem w wy\u015bcigu na szefafrankfurckiej instytucji kontroluj\u0105cej europejski system bankowy by\u0142 bowiemNiemiec Jens Weidmann. Monetarny „jastrz\u0105b”, przeciwnikniestandardowych rozwi\u0105za\u0144 monetarnych (tj. QE i ujemnych st\u00f3p procentowych),uznana (nomen omen) „marka” i prezes niemieckiego Bundesbanku. PaniLagarde nieposiadaj\u0105ca wykszta\u0142cenia ekonomicznego i \u017cadnego do\u015bwiadczenia wbankowo\u015bci jeszcze w czerwcu znajdowa\u0142a si\u0119 w ogonie stawki o sched\u0119 poDraghim. Jej wyb\u00f3r by\u0142 mo\u017cliwy, poniewa\u017c kanclerz Merkel chcia\u0142a bezpo\u015bredniokontrolowa\u0107 Komisj\u0119 Europejsk\u0105 – czyli unijny quasi rz\u0105d i zarazem faktycznyorgan prawodawczy. A w takim uk\u0142adzie EBC musia\u0142 wzi\u0105\u0107 przedstawiciel Francji(bo W\u0142och i Holender ju\u017c byli, a Hiszpana nie by\u0142o w stawce). Ale nie wiemy,dlaczego akurat wybrano Lagarde, cho\u0107 pod uwag\u0119 byli te\u017c brani bardziej kompetentni w tej materii Francuzi: szefBanku Francji Francois Villeroy de Galhau i cz\u0142onek zarz\u0105du EBC Benoit Coeure.<\/p>\n Urodzona w 1956 roku Lagarde b\u0119dzie pierwsz\u0105 kobiet\u0105 na stanowisku prezesa istniej\u0105cego od 20 lat Europejskiego Banku Centralnego. Ta seksistowska uwaga nie ma jednak znaczenia. Poprzedni\u0105 przewodnicz\u0105c\u0105 Rezerwy Federalnej by\u0142a Janet Yellen – tak\u017ce pierwsza kobieta na tym stanowisku. I pani Yellen udowodni\u0142a, \u017ce p\u0142e\u0107 nie odgrywa tu \u017cadnej roli. Bo na tym stanowisku licz\u0105 si\u0119 przede wszystkim pogl\u0105dy na polityk\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105, charyzma oraz odporno\u015b\u0107 na wp\u0142ywy polityk\u00f3w i bankier\u00f3w.<\/p>\n Rodzice Christine Lagarde byli nauczycielami akademickimi. Jako nastolatka Lagarde z sukcesami uprawia\u0142a p\u0142ywanie synchroniczne – by\u0142a wicemistrzyni\u0105 Francji oraz cz\u0142onkiem reprezentacji narodowej. Po maturze wyjecha\u0142a do Stan\u00f3w Zjednoczonych, gdzie przez rok ucz\u0119szcza\u0142a do Holton-Arms School, \u017ce\u0144skiej szko\u0142y przygotowuj\u0105cej do studi\u00f3w. Szko\u0142\u0119 t\u0119 w podobnym czasie uko\u0144czy\u0142a m.in. c\u00f3rka \u00f3wczesnego prezydenta USA Gerarda Forda, a w przesz\u0142o\u015bci Jacqueline Kennedy – \u017cona prezydenta Kennedy’ego. Lagarde chyba ju\u017c wtedy mia\u0142a poci\u0105g do polityki, bo zosta\u0142a asystentk\u0105 w\u00f3wczas m\u0142odego republika\u0144skiego kongresmana William Cohena, p\u00f3\u017aniejszego sekretarza obrony Stan\u00f3w Zjednoczonych w administracji… demokraty Billa Clintona.<\/p>\n Po powrocie do Francji dwukrotnie i bez powodzenia stara\u0142a si\u0119 o przyj\u0119cie do Narodowej Szko\u0142y Administracji – presti\u017cowej francuskiej uczelni b\u0119d\u0105c\u0105 ku\u017ani\u0105 politycznych elit. Zamiast tego uko\u0144czy\u0142a prawo na Universit\u00e9 Paris Nanterre oraz politologi\u0119 na Institut d’\u00e9tudes politiques d’Aix-en-Provence.<\/p>\n M\u0142odej Lagarde bez dyplomu Narodowej Szko\u0142y Administracji nie uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 satysfakcjonuj\u0105cego stanowiska we Francji. Dlatego w roku 1981 zaci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 do ameryka\u0144skiej firmy prawniczej Baker & McKenzie. Ju\u017c wtedy by\u0142a to du\u017ca mi\u0119dzynarodowa sp\u00f3\u0142ka maj\u0105ca 26 biur w 20 krajach. Francuzka zrobi\u0142a tam b\u0142yskawiczn\u0105 karier\u0119 i ju\u017c po 6 latach dos\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 stanowiska partnera i zosta\u0142a szefow\u0105 na Europ\u0119 Zachodni\u0105. W 1995 r. zasiad\u0142a w komitecie wykonawczym, a cztery lata p\u00f3\u017aniej zosta\u0142a wybrana na prezesa ca\u0142ej firmy.<\/p>\n Prywatnie jest rozw\u00f3dk\u0105 i ma dw\u00f3ch doros\u0142ych syn\u00f3w. Wed\u0142ug Wikipedii jest stroni\u0105c\u0105 od alkoholu „zdrowotnie \u015bwiadom\u0105 wegetariank\u0105”. Lubi uprawia\u0107 sport, w tym \u0107wiczenia gimnastyczne, jazd\u0119 na rowerze i p\u0142ywanie. Publicznie pot\u0119pia\u0142a „m\u0119ski spos\u00f3b zarz\u0105dzania\u201d i uchodzi za or\u0119downiczk\u0119 promocji kobiet w biznesie.<\/p>\n – Gdyby to by\u0142y Lehman Sisters, a nie Lehman Brothers, to \u015bwiat m\u00f3g\u0142by wygl\u0105da\u0107 inaczej – napisa\u0142a Christine Lagarde ju\u017c jako szefowa MFW.<\/p>\n Cho\u0107 polityczne Lagarde powi\u0105zania s\u0105 nominalnie „prawicowe”, to jej wypowiedzi o gospodarce mo\u017cna okre\u015bli\u0107 bardziej jako lewicowe i mieszcz\u0105ce si\u0119 w tzw. g\u0142\u00f3wnym nurcie polityki gospodarczej.<\/p>\n Jako szefowa Baker & McKenzie zacz\u0119\u0142a si\u0119 pojawia\u0107 na s\u0142ynnym Forum Ekonomicznym w Davos, co da\u0142o jej dost\u0119p do czo\u0142owych francuskich polityk\u00f3w: ministr\u00f3w, premier\u00f3w etc. Te znajomo\u015bci zaprocentowa\u0142y w 2005, gdy premier Dominique de Villepin zaproponowa\u0142 jej tek\u0119 ministra handlu zagranicznego. Lagarde zajmowa\u0142a si\u0119 tam promocj\u0105 francuskiego eksportu w czasach kredytowego boomu i wielkiej ekspansji gospodarczej tzw. rynk\u00f3w wschodz\u0105cych. Dwa lata p\u00f3\u017aniej w rz\u0105dzie Francoisa Fillona (kt\u00f3ry w 2017 r. spektakularnie przegra\u0142 wybory prezydenckie z Emanuelem Macronem i Marine LePen) Cristina przez miesi\u0105c by\u0142a ministrem rolnictwa, ale szybko przeskoczy\u0142a do super-wa\u017cnego resortu finans\u00f3w, gospodarki i zatrudnienia.<\/p>\n Paradoksalnie Lagarde na szczyty \u015bwiatowego establishmentu wynios\u0142a „rozporkowa” intryga, w jak\u0105 wrobiony zosta\u0142 \u00f3wczesny dyrektor wykonawczy Mi\u0119dzynarodowego Funduszu Walutowego Dominique Strauss-Kahn, kt\u00f3rego oskar\u017cono o napa\u015b\u0107 seksualn\u0105 na pokoj\u00f3wk\u0119. Zarzuty wobec Strauss-Kahna zosta\u0142y wycofane wobec uznania przez prokurator\u00f3w zezna\u0144 pokoj\u00f3wki za niewiarygodne. Zanim jednak do tego dosz\u0142o, Francuza na stanowisku szefa MFW zast\u0105pi\u0142a Christine Lagarde.<\/p>\n I pozosta\u0142a na nim przez osiem lat. W wyborze Francuzki na drug\u0105 kadencj\u0119 nie zaszkodzi\u0142 nawet skazuj\u0105cy wyrok francuskiego s\u0105du, kt\u00f3ry uzna\u0142 j\u0105 za winn\u0105 zaniedba\u0144, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do niew\u0142a\u015bciwego wykorzystania funduszy publicznych. Lagarde nie ponios\u0142a jednak \u017cadnej kary! Szefowa MFW by\u0142a s\u0105dzona w zwi\u0105zku z ugod\u0105 finansow\u0105, w wyniku kt\u00f3rej biznesmen i by\u0142y socjalistyczny minister Bernarda Tapie otrzyma\u0142 od podatnik\u00f3w 285 mln euro odszkodowania. Snuto przypuszczenia, \u017ce ugoda z Tapie by\u0142a nagrod\u0105 za jego poparcie w wyborach prezydenckich Nicolasa Sarkozy’ego.<\/p>\n Gdy Francuzka przejmowa\u0142a stery w MFW, Europ\u0105 ju\u017c targa\u0142 kryzys PIIGS. Grecja by\u0142a faktycznym bankrutem, a w jej \u015blady szybko pod\u0105\u017cy\u0142y Irlandia i Portugalia. Na kraw\u0119dzi niewyp\u0142acalno\u015bci znalaz\u0142y si\u0119 Hiszpania i W\u0142ochy. Pewna swoje losu nie mog\u0142a by\u0107 nawet Francja. MFW po raz pierwszy w swej historii zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w awaryjne po\u017cyczki dla kraju uznawanego za rozwini\u0119ty. Do tej pory Fundusz interweniowa\u0142 tylko w gospodarkach rozwijaj\u0105cych si\u0119.<\/p>\n Lagarde nie zmieni\u0142a instrumentarium Funduszu. MFW przyby\u0142 „ratowa\u0107 Europ\u0119” ze swym klasycznym miksem tanich po\u017cyczek udzielanych rz\u0105dowi w zamian za reformy gospodarcze, sprzeda\u017c pa\u0144stwowych przedsi\u0119biorstw, podwy\u017cki podatk\u00f3w, ci\u0119cia wydatk\u00f3w i przywr\u00f3cenie r\u00f3wnowagi bud\u017cetowej. Tylko \u017ce to, co lepiej lub gorzej sprawdza\u0142o si\u0119 w Azji czy Ameryce \u0141aci\u0144skiej, kompletnie zawiod\u0142o w Grecji uwi\u0105zanej przez euro. Zreszt\u0105 tak naprawd\u0119 od pocz\u0105tku nie chodzi\u0142o o \u017cadne „ratowanie Grecji”, lecz o bailout francuskich i niemieckich bank\u00f3w, kt\u00f3re po\u017cyczy\u0142y dziesi\u0105tki miliard\u00f3w euro greckiemu pa\u0144stwu.<\/p>\n W negocjacjach z Grekami Christine Lagarde pono\u0107 by\u0142a jednocze\u015bnie sympatyczna i twarda, obwieszczaj\u0105c pobratymcom Zorby „czas zap\u0142aty” za lata \u017cycia ponad stan. Ale jej podej\u015bcie ewoluowa\u0142o w czasie. W 2015 roku podczas ostatniej (jak dot\u0105d) ods\u0142ony greckiego kryzysu Lagarde apelowa\u0142a do europejskich rz\u0105d\u00f3w o darowanie Grecji cz\u0119\u015bci d\u0142ugu, zasadnie argumentuj\u0105c, \u017ce w obecnej wysoko\u015bci jest on po prostu niesp\u0142acalny. W 2016 roku MFW wycofa\u0142 si\u0119 z kredytowania Hellady.<\/p>\n Od listopada dwoma najwa\u017cniejszymi bankami centralnymi na \u015bwiecie b\u0119d\u0105 kierowali prawnicy. To pokazuje, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie rola bank\u00f3w centralnych znacznie wykracza poza polityk\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105. „W\u0142adcy pieni\u0105dza” po roku 2007 uzurpowali sobie nowe uprawnienia i w \u015bwiecie Zachodu stali si\u0119 pot\u0119\u017cniejsi od wybieranych demokratycznie premier\u00f3w czy prezydent\u00f3w.<\/p>\n Christine Lagarde nie ma \u017cadnego do\u015bwiadczenia w bankowo\u015bci i nie posiada formalnego wykszta\u0142cenia ekonomicznego. Zapytana o pogl\u0105dy na gospodark\u0119 odpar\u0142a, \u017ce s\u0105 takie, jak Adama Smitha, „czyli liberalne”. Przywo\u0142anie ojca wsp\u00f3\u0142czesnej ekonomii by\u0142o zabiegiem bezpiecznym, cho\u0107 tr\u0105c\u0105ce nieco ignorancj\u0105. To troch\u0119 tak, jakby na pytanie o ulubionego skoczka narciarskiego kto\u015b powiedzia\u0142, \u017ce najmocniej kibicuje Adamowi Ma\u0142yszowi.<\/p>\n Braki w rozumieniu proces\u00f3w gospodarczych Lagarde b\u0119dzie musia\u0142a rekompensowa\u0107 radami doradc\u00f3w. B\u0119dzie te\u017c pozbawiona pos\u0142uchu i kreatywno\u015bci Mario Draghiego, kt\u00f3ry zawsze potrafi\u0142 zr\u0119cznie obroni\u0107 nawet najg\u0142upsz\u0105 decyzj\u0119 EBC. W tym kontek\u015bcie mo\u017ce znacznie wzrosn\u0105\u0107 rola Philipa Lane’a, bardzo „go\u0142\u0119bio” nastawionego g\u0142\u00f3wnego ekonomisty EBC. Zreszt\u0105 MFW pod kierownictwem Francuzki zosta\u0142 opanowany przez ekonomist\u00f3w neokeynesowskich, kt\u00f3rzy na ka\u017cdy problem maj\u0105 tylko jedn\u0105 recept\u0119: wi\u0119cej pieni\u0119dzy, wi\u0119cej d\u0142ugu i wi\u0119cej wydatk\u00f3w rz\u0105dowych.<\/p>\n Nowej szefowej EBC zapewne nie brakuje inteligencji, ambicji, mi\u0119dzynarodowego obycia i do\u015bwiadczenia w wielkim biznesie. Jej pogl\u0105dy na gospodark\u0119 raczej mieszcz\u0105 si\u0119 w granicach rozs\u0105dku i nie wykraczaj\u0105 poza g\u0142\u00f3wny nurt. Ale przez ostatnie 15 lat Lagarde sta\u0142a si\u0119 rasowym politykiem i mo\u017cna obawia\u0107 si\u0119 o utrzymanie i tak ju\u017c w\u0105tpliwej niezale\u017cno\u015bci Europejskiego Banku Centralnego. Trudno oceni\u0107 jej odporno\u015b\u0107 na polityczne naciski, w kt\u00f3rych przez lata celowali kolejni prezydenci Francji.<\/p>\n Christine Lagarde b\u0119dzie drug\u0105 obywatelk\u0105 Francji kieruj\u0105c\u0105 Europejskim Bankiem Centralnym. Jednak o ile Jean-Claude Trichet da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako ostoja monetarnego rozs\u0105dku (pod jego kierownictwem EBC stroni\u0142 od QE i nawet pr\u00f3bowa\u0142 podnie\u015b\u0107 stopy procentowe), to pogl\u0105dy Lagarde na polityk\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105 s\u0105 zdecydowanie „go\u0142\u0119bie”. Wielokrotnie popiera\u0142a ona skrajnie-ekspansywne posuni\u0119cia Mario Draghiego. Jest wi\u0119c przeciwie\u0144stwem Jensa Weidmanna, uwa\u017canego za czo\u0142owego „jastrz\u0119bia” eurolandu.<\/p>\n Strefa euro okaza\u0142a si\u0119 niezbyt udanym eksperymentem politycznym. Jedna waluta i takie same stopy procentowe dla gospodarek tak r\u00f3\u017cnych jak Niemcy i Grecja nie mog\u0142y dla wszystkich sko\u0144czy\u0107 si\u0119 dobrze. Dla europejskiego Po\u0142udnia euro jest walut\u0105 zdecydowanie zbyt mocn\u0105. A dla P\u00f3\u0142nocy zbyt s\u0142ab\u0105 i generuj\u0105c\u0105 ba\u0144ki spekulacyjne na rynku nieruchomo\u015bci. To problem strukturalny, kt\u00f3rego nie rozwi\u0105\u017ce \u017caden szef EBC.<\/p>\n Pytanie tylko, w kt\u00f3r\u0105 stron\u0119 ma i\u015b\u0107 strefa euro. Czy EBC ma sta\u0107 si\u0119 po\u017cyczkodawc\u0105 ostatniej szansy dla takich bankrut\u00f3w jak W\u0142ochy czy Portugalia? Czy te\u017c ma sta\u0107 na stra\u017cy stabilno\u015bci si\u0142y nabywczej euro tak, jak kiedy\u015b Bundesbank odpowiada\u0142 za warto\u015b\u0107 niemieckiej marki? Wydaje si\u0119, \u017ce ta druga opcja zosta\u0142a ju\u017c definitywnie pogrzebana. Zw\u0142aszcza po tym, jak w czerwcu Mario Draghi zapowiedzia\u0142 jeszcze wi\u0119ksze poluzowanie polityki monetarnej.<\/p>\n Mo\u017cliwe wi\u0119c, \u017ce Christine Lagarde b\u0119dzie t\u0105, kt\u00f3ra „wyprowadzi sztandar” euro z Frankfurtu. Je\u015bli EBC ostatecznie pogr\u0105\u017cy si\u0119 w odm\u0119tach monetarnego szale\u0144stwa, to z punktu widzenia Niemiec i kilku innych kraj\u00f3w euro przestanie by\u0107 warte funta k\u0142ak\u00f3w. Rozpad europejskiego bloku walutowego za kadencji Francuzki wydaje si\u0119 wi\u0119c do\u015b\u0107 prawdopodobn\u0105 opcj\u0105. I to nie ze wzgl\u0119du na b\u0142\u0119dy, kt\u00f3re mo\u017ce pope\u0142ni\u0107, ale z powodu beznadziejno\u015bci obecnego uk\u0142adu, w kt\u00f3rym polityka ma prymat nad ekonomi\u0105.<\/p>\nKim jest Christine Lagarde<\/h2>\n
Z biznesu do polityki i MFW<\/h2>\n
Lagarde w ogniu kryzysu eurolandu<\/h2>\n
Kolejny prawnik kieruj\u0105cy bankierami<\/h2>\n
Sztandar wyprowadzi\u0107<\/h2>\n